Wstęp
Charles Wilkes, urodzony 3 kwietnia 1798 roku w Nowym Jorku, był jednym z najbardziej wpływowych amerykańskich odkrywców i podróżników swojego czasu. Jako oficer US Navy, jego prace na obszarze Pacyfiku, obu Ameryk oraz w Antarktyce przyczyniły się do znacznego poszerzenia wiedzy geograficznej i naukowej o tych regionach. Jego najważniejsze osiągnięcie, wielka wyprawa w latach 1838–1842, była pierwszą rządową ekspedycją dookoła świata sponsorowaną przez Stany Zjednoczone. Wilkes nie tylko zbadał nieznane wówczas obszary, ale również stworzył mapy, które miały ogromne znaczenie dla przyszłych pokoleń. W artykule przedstawimy historię jego życia, kluczowe wydarzenia z jego kariery oraz dziedzictwo, które pozostawił po sobie.
Początki kariery Wilkesa
Charles Wilkes był synem znanego nowojorskiego biznesmena, co umożliwiło mu uzyskanie solidnego wykształcenia. Już w młodym wieku wykazywał zainteresowanie matematyką i nawigacją. W wieku 17 lat wyruszył na morze, co rozpoczęło jego długą karierę wojskową i odkrywczą. Po trzech latach spędzonych na morzu został mianowany chorążym, a w roku 1826 awansował na porucznika po rejsie na Morze Śródziemne. Jego umiejętności w zakresie nawigacji i kartografii szybko zostały dostrzegane przez przełożonych.
W latach 1832–1833 Wilkes brał udział w kreśleniu map morskich obszaru zatoki Narragansett, co przyczyniło się do jego nominacji na dyrektora Wydziału Map i Instrumentów US Navy. To doświadczenie stanowiło solidną podstawę do podjęcia się większych projektów badawczych. W 1838 roku Wilkes stanął na czele wyprawy badawczej w rejon południowego Pacyfiku, która miała na celu kartowanie wybrzeży Antarktydy oraz badanie wysp południowego Pacyfiku.
Wielka wyprawa badawcza
W sierpniu 1838 roku Charles Wilkes opuścił Norfolk w Wirginii na czele flotylli składającej się z sześciu statków: flagowego Vincennes, a także Peacocka, Reliefa, Porpoise’a, Sea Gulfa i Flying Fish. Ekspedycja rozpoczęła swoją podróż od krótkiego postoju na Azorach i Wyspach Zielonego Przylądka. Następnie flotylla skierowała się ku przylądkowi Horn, gdzie założono bazę do dalszych badań.
Wilkes i jego załoga prowadzili szereg wypraw badawczych mających na celu eksplorację Orkadów i Szetlandów Południowych oraz wybrzeży Antarktydy. Po intensywnej pracy kartograficznej podczas miesięcznej eksploracji, gdy ląd zniknął za gęstniejącą kry, ekspedycja postanowiła zawrócić na północ. Żeglując wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, Wilkes wysłał pieszą ekspedycję do spenetrowania pasma Andów oraz badał ruiny byłego imperium Inków w Peru.
Po dalszych badaniach Wilkes skierował swoje statki na zachód do Nowej Zelandii i Australii. W trakcie tej podróży zatrzymywał się na Tahiti, Samoa oraz innych archipelagach. Jego żegluga doprowadziła go do odnotowania lądu kontynentu południowego po przebyciu 1600 mil przez lodowe pola Antarktydy. Po powrocie do Sydney odwiedził Fidżi i Wyspy Sandwich przed powrotem do Ameryki przez północne wybrzeża.
Dalsze losy Wilkesa
Po powrocie z wyprawy Wilkes stał się nie tylko uznawanym odkrywcą, lecz również osobą wpływową w amerykańskiej marynarce wojennej. Jednakże jego kariera nie była wolna od kontrowersji. W chwili wybuchu wojny secesyjnej w 1861 roku dowodził okrętem USS San Jacinto i zatrzymał angielski statek handlowy Trent, aresztując dwóch przedstawicieli rządu Konfederacji. Ten incydent spowodował napięcia w relacjach między Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią i omal nie doprowadził do wojny.
W obliczu kryzysu Wilkes został mianowany dowódcą flotylli działającej na Karaibach, gdzie miał strzec bezpieczeństwa statków towarowych USA. W trakcie pełnienia tej roli stanął przed sądem wojskowym oskarżony o przekroczenie uprawnień i został zdymisjonowany ze służby. Ostatecznie w 1866 roku przeszedł na emeryturę w stopniu kontradmirała.
Dziedzictwo Charlesa Wilkesa
Wilkes pozostawił po sobie znaczące dziedzictwo naukowe oraz kartograficzne. Jego wyprawa z lat 1838–1842 była pionierską ekspedycją rządową dookoła świata, która dostarczyła ogromnych ilości danych przyrodniczych. Uczestniczący w niej naukowcy zebrali ponad 5000 eksponatów i poczynili ważne obserwacje dotyczące meteorologii, geologii oraz biologii różnych regionów.
Mapy stworzone przez Wilkesa były tak dokładne i istotne, że wykorzystywano je jeszcze podczas operacji desantowych w czasie II wojny światowej. Część wybrzeża Antarktydy została nazwana Ziemią Wilkesa dla upamiętnienia jego wkładu w badania nad tym tajemniczym kontynentem.
Zakończenie
Charles Wilkes był nie tylko utalentowanym odkrywcą i oficerem marynarki wojennej, ale także osobą, która przyczyniła się do rozwoju wiedzy o morskich obszarach świata. Jego wyprawa badawcza otworzyła nowe horyzonty dla amerykańskiej nauki i kartografii oraz zainspirowała kolejne pokolenia odkrywc
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).