Wstęp
Jaskinia Kyrnyczky, znana również jako Jaskinia Budenna, to niezwykły obiekt speleologiczny położony w malowniczym regionie obwodu tarnopolskiego na Ukrainie. Jej atrakcyjność przyciąga nie tylko miłośników przyrody, ale także pasjonatów historii i archeologii. W artykule przyjrzymy się jej lokalizacji, budowie, historii oraz znaczeniu kulturowemu.
Lokalizacja i toponimia
Jaskinia Kyrnyczky znajduje się we wsi Gródek, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Zaleszczyki. Jest usytuowana 700–800 metrów na północny wschód od wioski, w pobliżu traktów prowadzących do innych lokalnych atrakcji. Choć w katastrach speleologicznych często występuje pod nazwą Jaskinia Budenna, nazwa ta nie odzwierciedla lokalnej mikrotoponimii. Właściwe nazewnictwo geograficzne powinno odnosić się do miejscowości lub charakterystycznych cech związanych z danym obiektem.
Opis geologiczny jaskini
Jaskinia Kyrnyczky jest interesującym przykładem formacji krasowej. Położona jest w miąższości piaszczystego wapienia, który znajduje się na głębokości ponad 10 metrów. Nad nią leżą zmielone skały, a poniżej można znaleźć dewońskie piaskowce. Jaskinia ma charakter poziomy oraz dwupoziomowy i jest wynikiem procesów erozyjnych, korozyjnych oraz grawitacyjnych. Można ją opisać jako obiekt speleologiczny, który powstał między skałami osuniętymi i odłamanymi wzdłuż wąwozu.
Wnętrze jaskini charakteryzuje się szerokim sklepieniem o wysokości do 5 metrów i szerokości 30 metrów, z głębokością dochodzącą do 4 metrów. Jaskinia ma dwa główne poziomy: Pasaż Ossowskiego oraz Pasaż Dobrianskiego. Na uwagę zasługują także źródła wypływające z szczelin pod baldachimem; jednym z nich jest wodospad spływający z wysokości 1,5 metra. Osady znajdujące się wewnątrz jaskini składają się głównie z gliny oraz fragmentów wapienia.
Historia i badania jaskini
Pierwsze badania jaskini Kyrnyczky miały miejsce w 1890 roku, kiedy to polski archeolog i geolog Gotfryd Ossowski przeprowadził eksplorację obiektu. Od tego czasu jaskinia stała się przedmiotem zainteresowania wielu badaczy, w tym galicyjskich historyków Bohdana Janusza oraz Aleksandra Czołowskiego, którzy sugerowali jej związki z średniowiecznymi miejscami kultu religijnego.
W 1966 roku członkowie Tarnopolskiego Regionalnego Speleoklubu „Podillia”, pod kierownictwem W. Apostoliuka, dokonali szczegółowego opisu i mapowania jaskini. Ponowne badania miały miejsce w 2005 roku dzięki pracy Petro Płoszczańskiego oraz Wołodymyra Dobrianskiego, którzy wykonali nowe uzupełnienia planu obiektu w 2015 roku.
Ciekawym odkryciem było przeprowadzenie badań archeologicznych przez Wołodymyra Dobrianskiego w 1990 roku, które ujawniły pozostałości kultury trypolskiej datowanej na epokę eneolitu oraz inne artefakty z okresu rzymskiego. W szczególności na drugim poziomie jaskini znaleziono przejście prowadzące do nowego obszaru z masywnym głazem, który miał być świadkiem dawnych wydarzeń. W zachodnim rogu tego głazu odkryto wykutą ludzką twarz oraz inskrypcje lapidarne.
Kultura i znaczenie jaskini
Jaskinia Kyrnyczky ma istotne znaczenie nie tylko pod względem geologicznym i archeologicznym, ale także kulturowym. Obiekt był wykorzystywany zarówno jako miejsce kultu religijnego, jak i schronienie w czasach zagrożenia wojennego. W szczególności podczas II wojny światowej służyła jako baza dla Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), co potwierdza jej historyczne znaczenie dla lokalnej społeczności.
Wykopaliska przeprowadzone na terenie jaskini ujawniły wiele cennych artefaktów, takich jak groty strzał i fragmenty ceramiki datowanej na XIV wiek. Znalezienie tych przedmiotów wskazuje na długotrwałe użytkowanie jaskini przez ludzi na przestrzeni wieków oraz jej rolę jako bezpiecznego miejsca w trudnych czasach. Badania inskrypcji lapidarnych mogą sugerować istnienie pogańskiego sanktuarium, które później mogło zostać przekształcone w chrześcijańską pustelnię.
Ochrona i przyszłość jaskini
Jaskinia Kyrnyczky została objęta ochroną jako pomnik przyrody ze względu na swoje unikalne cechy geologiczne oraz bogactwo archeologiczne. Współczesne badania ekologiczne prowadzone przez różne organizacje naukowe mają na celu zachowanie tego wyjątkowego miejsca dla przyszłych pokoleń. Ekspedycje takie jak te organizowane przez Towarzystwo Lwa czy Narodową Akademię Nauk Ukrainy przyczyniają się do wzrostu świadomości o potrzebie ochrony takich obiektów.
Przyszłość jaskini wydaje się być pełna nadziei dzięki rosnącemu zainteresowaniu turystyką ekologiczną oraz speleologią. Odpowiednie działania ochronne oraz promowanie wartości edukacyjnych mogą przyciągnąć odwiedzających z różnych części świata, jednocześnie zapewniając bezpieczeństwo dla unikalnych formacji krasowych oraz bogactwa archeologicznego.
Zakończenie
Jaskinia Kyrnyczky to fascynujący obiekt speleologiczny o bogatej historii i niezwykłych cechach geologicznych. Jej znaczenie kulturowe i historyczne sprawia, że jest miejscem o dużym potencjale edukacyjnym i turystycznym. Ochrona tego unikalnego miejsca jest kluczowa dla zachowania jego wartości dla
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).