Wprowadzenie
Lendak to malownicza wieś gminna położona w północnej Słowacji, w powiecie Kieżmark, w kraju preszowskim. Leżąca w Kotlinie Popradzkiej, w bliskim sąsiedztwie Tatrzańskiej Kotliny, Lendak jest miejscowością o bogatej historii oraz ciekawych tradycjach. Dzięki swojemu położeniu i otaczającym ją pięknym krajobrazom, wieś ta przyciąga zarówno turystów, jak i mieszkańców z okolicznych miejscowości. W artykule przyjrzymy się historii Lendaku, jego zabytkom, kulturze oraz osobom związanym z tą urokliwą miejscowością.
Położenie Lendaku
Lendak znajduje się w północno-zachodniej części Kotliny Popradzkiej, zaledwie 3 km na wschód od Tatrzańskiej Kotliny. Wieś rozciąga się wzdłuż doliny potoku Rieka, który jest lewym dopływem Bielskiego Potoku. W otoczeniu miejscowości wznoszą się malownicze wzniesienia Magury Spiskiej, w tym szczyty takie jak Pálenica (1175 m), Krivé (992 m) oraz Valtín (936 m). Lendak jest dobrze skomunikowany z innymi miejscowościami dzięki drodze łączącej Białą Spiską (Spišská Belá) z Tatrzańską Kotliną, co czyni go dogodnym punktem wypadowym do zwiedzania okolicy.
Historia Lendaku
Historia Lendaku sięga początków XIII wieku, kiedy to osada została założona. Pierwsza pisemna wzmianka na temat Lendaku pochodzi z 1288 roku. Początkowo mieszkańcy zajmowali się głównie pasterstwem oraz wydobywaniem wapna i płóciennictwem. W 1313 roku wieś przeszła w ręce rodziny Berzeviczy, która wymieniła ją na majątek zakonu bożogrobców w Chmeľovie. Zakonnicy postawili w Lendaku klasztor, co wpłynęło na rozwój osady.
W 1593 roku zakon sprzedał Lendak rodzinie Horváth-Palocsayi, która uczyniła z tej miejscowości swoją siedzibę. W XVIII wieku wieś zaczęła się rozwijać – w 1787 roku liczyła już 81 domów zamieszkałych przez 750 mieszkańców, a w 1828 roku liczba ta wzrosła do 136 domów i 985 mieszkańców. Po I wojnie światowej nastąpił rozkwit twórczości ludowej oraz hodowli bydła. Niestety, tuż po II wojnie światowej, w 1946 roku wieś nawiedził olbrzymi pożar, który strawił aż 70% zabudowań.
Warto również dodać, że pierwotne nazwy Lendaku to: Ruda, Landeck (przed 1289 rokiem), Landok (1289), Landeck (1313), Landec (1585), Landocinum (1773) oraz ostatecznie Lendak (1808).
Zabytki i architektura
Lendak może poszczycić się kilkoma interesującymi zabytkami architektonicznymi. Najważniejszym z nich jest kościół wybudowany w XIV wieku w stylu gotyckim. Warto zaznaczyć, że został on poddany renowacji w 1925 roku, co pozwoliło zachować jego pierwotną urodę. Wewnątrz kościoła znajduje się późnogotycki ołtarz pochodzący z XV wieku, który stanowi cenny element lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Dodatkowo dawne zabudowania klasztoru krzyżowców zostały przebudowane na dom rodzinny. Mimo upływu lat i zmian jakie zaszły na przestrzeni wieków, wiele budynków zachowało swój historyczny charakter i świadczy o bogatej przeszłości miejscowości.
Kultura i tradycje
Kultura mieszkańców Lendaku odzwierciedla bogaty folklor regionu Spisza. We wsi nadal używana jest gwara spiska, która według polskich językoznawców zaliczana jest do dialektu małopolskiego języka polskiego. Z kolei słowaccy językoznawcy określają ją jako gwarę przejściową polsko-słowacką. W pierwszej ćwierci XXI wieku można zauważyć zachowanie góralskich tradycji, które manifestują się poprzez noszenie lokalnej odmiany stroju spiskiego podczas większych uroczystości.
Różnorodność kulturowa mieszkańców oraz ich przywiązanie do tradycji sprawiają, że Lendak jest miejscem pełnym życia i energii. Organizowane są różnorodne wydarzenia kulturalne oraz festiwale folklorystyczne, które przyciągają zarówno lokalnych mieszkańców, jak i turystów.
Osoby związane z Lendakiem
Lendak ma również swoje znane postacie związane z historią regionu. Jednym z nich jest Wojciech Halczyn (1863–1932), polski działacz ludowy i niepodległościowy. Halczyn przez większość swojego życia mieszkał w Lendaku i był aktywnym uczestnikiem życia społecznego oraz politycznego regionu. Jego działalność zaowocowała m.in. uczestnictwem w polskiej delegacji na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku, gdzie walczył o przyłączenie Orawy i Spisza do Polski.
Podsumowanie
Lendak to wieś o bogatej historii i tradycji, której urok tkwi nie tylko w pięknych krajobrazach otaczających ją górskich szczytów, ale także w jej dziedzictwie kulturowym i architektonicznym. Mimo trudnych chwil związanych z pożarem czy zmianami społecznymi na przestrzeni lat, mieszkańcy Lendaku potrafili zachować swoje tradycje oraz unikalny charakter miejsca. Dzięki temu dzisiaj wieś ta stanowi ciekawe miejsce do odwiedzenia dla turystów pragnących poznać kulturę
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).