Wstęp
ORP „Ryś” to pierwszy polski okręt podwodny, który formalnie został przyjęty do służby w Marynarce Wojennej. Jako jednostka minowo-torpedowa typu Wilk, „Ryś” był istotnym elementem polskiej floty na początku XX wieku. Zbudowany we Francji, okręt zaczął swoją służbę w 1931 roku i brał udział w wojnie obronnej Polski w 1939 roku. Po serii dramatycznych wydarzeń, w tym ataków na jego pozycję oraz wyczerpania zapasów paliwa, „Ryś” został internowany w Szwecji, gdzie pozostawał przez całą II wojnę światową. W artykule przedstawimy historię budowy, konstrukcji, przebiegu służby oraz okresu powojennego tego wyjątkowego okrętu.
Budowa okrętu
W latach 20. XX wieku Polska nawiązała bliską współpracę z Francją, co znacząco wpłynęło na rozwój jej marynarki wojennej. W ramach współpracy podpisano umowę na dostawę dwóch kontrtorpedowców oraz trzech okrętów podwodnych. Budowę „Rysia” zlecono stoczni Ateliers et Chantiers de la Loire w Nantes. Stępka pod okręt została położona 28 maja 1927 roku, a wodowanie miało miejsce 22 kwietnia 1929 roku. Po zakończeniu testów morskich, okręt został uroczyście przyjęty do służby 2 sierpnia 1931 roku.
Projekt „Rysia” był powiększoną wersją francuskich dwukadłubowych okrętów podwodnych typu Saphir. Jego długość wynosiła 77,95 metra przy szerokości kadłuba 5,45 metra. Okręt miał zanurzenie wynoszące 4,2 metra na powierzchni i był zdolny do prowadzenia działań zarówno na małych akwenach morskich, jak i w wodach oceanicznych. W chwili przyjęcia do służby okręt wypierał 980 ton wody na powierzchni i 1248 ton w zanurzeniu.
Konstrukcja i uzbrojenie
ORP „Ryś” był dwukadłubowym okrętem minowo-torpedowym przystosowanym do działań bojowych oraz stawiania min. Jego uzbrojenie składało się z dziesięciu torped oraz 40 min, które mogły być używane podczas misji bojowych. Okręt był napędzany przez silniki wysokoprężne oraz elektryczne, co zapewniało mu prędkość maksymalną wynoszącą 14 węzłów na powierzchni oraz 9 w zanurzeniu.
Mimo zaawansowanej konstrukcji, „Ryś” miał swoje ograniczenia. Brak aparatów podsłuchowych obniżał jego poziom bezpieczeństwa i sprawność bojową. Czas zanurzenia wynoszący niespełna 50 sekund oraz możliwość strzelania torpedami z zanurzonego okrętu były jednak istotnymi atutami tej jednostki.
Przebieg służby
Po przyjęciu do służby ORP „Ryś” rozpoczął intensywną działalność szkoleniową i operacyjną. W latach 1931-1935 odbywał liczne ćwiczenia oraz wizyty kurtuazyjne w różnych portach bałtyckich. W związku z rosnącym zagrożeniem ze strony Niemiec, „Ryś” został postawiony w stan podwyższonej gotowości bojowej w marcu 1939 roku.
Po wybuchu II wojny światowej, ORP „Ryś” wyszedł w morze zgodnie z rozkazem „Worek”, mając za zadanie stawianie zagrody minowej na wodach Bałtyku. Już pierwsze dni wojny były dla okrętu niezwykle trudne – wielokrotnie atakowany przez niemieckie lotnictwo i jednostki nawodne, „Ryś” wykazywał dużą odporność i zdolność do manewrowania pomimo niekorzystnych warunków.
Działania wojenne
W ciągu kilku dni po rozpoczęciu działań wojennych, ORP „Ryś” znalazł się w trudnej sytuacji taktycznej. Pomimo prób realizacji rozkazu stawiania min, okręt był śledzony i atakowany przez przeciwnika. W obliczu wyczerpania załogi oraz braku paliwa, dowódca kmdr ppor. Aleksander Grochowski podjął decyzję o udaniu się do neutralnego portu szwedzkiego.
Okres internowania
18 września 1939 roku ORP „Ryś” wpłynął do portu Stavsnäs w Szwecji i został internowany. Po przeglądzie technicznym zdecydowano o jego odholowaniu do Mariefred, gdzie pozostał przez cały okres II wojny światowej. W tym czasie załoga okrętu była poddana różnym formom zabezpieczeń ze strony szwedzkich władz.
Sytuacja internowanych marynarzy była trudna – część z nich postanowiła pozostać w Szwecji lub udać się do Anglii po wojnie. Okręt jednak pozostał nieczynny aż do zakończenia działań zbrojnych i powrotu do Polski.
Lata powojenne
Po zakończeniu II wojny światowej ORP „Ryś” powrócił do Polski w 1946 roku. Po remoncie rozpoczął nową służbę operacyjną na Morzu Bałtyckim jako część Dywizjonu Okrętów Podwodnych. Jednak zmiany technologiczne oraz różne modyfikacje sprawiły, że jednostka zaczęła tracić swoje militarne znaczenie.
Ostatecznie ORP „Ryś” został wycofany ze służby 8 września 1955 roku i przekazany do złomowania rok później. Mimo że jego historia zakończyła się tragicznie dla samego okrętu, pozostaje on ważnym elementem polskiej tradycji morskiej i symbolem walki Polaków podczas II wojny światowej.
Zakończenie
ORP „Ryś” był nie tylko pierwszym polskim okrętem podwodnym, ale także
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).